Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I)

Het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) is verantwoordelijk voor de desbetreffende sectoren van de Nederlandse overheid. Tot het werkveld van het ministerie behoort ook natuur.

EL&I is ontstaan uit een samenvoeging van het voormalige ministerie van Economische Zaken en het voormalige ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Telefoonnummer: 070 – 379 8911
Overige contactgegevens: zie de EL&I-website

Gerelateerde informatie in het Monitoringportaal:

Organisaties

De Vlinderstichting is een natuurbeschermingsorganisatie die zich sterk maakt voor het behoud en herstel van vlinders en libellen in Nederland en Europa. Door gericht onderzoek, monitoring en het geven van adviezen zet de Vlinderstichting zich in voor vlinders en libellen.

De Vlinderstichting werkt vaak samen met of in opdracht van anderen, bijvoorbeeld Vereniging Natuurmonumenten, CBS, RIVM, provinciale landschappen, ministerie van EL&I, provincies en gemeenten.

De Vlinderstichting is lid van de Stichting VeldOnderzoek Flora en Fauna (VOFF) en levert bijdragen aan het Landelijk Meetnet Vlinders en het Landelijk Meetnet Libellen.

Het Landelijk Steunpunt Verdroging ondersteunt professionals bij alle organisaties die actief bezig zijn met verdrogingsbestrijding. Het beoogt informatie uitwisseling, het ontwikkelen van nieuwe technologieën ter bestrijding van droogte en het vervullen van een vraagbaak functie. Ook is er speciale aandacht voor de TOP-gebieden. 

Specificieke activiteiten van het Steunpunt op het gebied van monitoring en informatievoorziening (Plan van Aanpak 2009-2011):

• Het samenstellen van een landelijke GIS-kaart van de TOP-gebieden
• Het ontwikkelen van een systematiek voor effect-monitoring
• Het jaarlijks opstellen van een landelijke voortgangsrapportage over de aanpak van TOP-gebieden

Het Regiebureau Natura 2000 is in april 2008 opgericht door de ministeries van LNV (nu: EL&I), VROM (nu: I&M), Defensie en het Interprovinciaal Overleg. Het Regiebureau zorgt ervoor dat de totstandkoming van de beheerplannen in de 162 Natura 2000-gebieden gestroomlijnd loopt. Ook stuurt het regiebureau het Steunpunt Natura 2000 aan, bereidt het waar nodig besluitvorming door de bestuurlijke partners voor en zorgt het voor afstemming met andere beleidsdossiers zoals de Kaderrichtlijn Water.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is het onderzoeksinstituut van de overheid op het gebied van volksgezondheid en milieu. Het RIVM verricht niet alleen zelf onderzoek, maar verzamelt ook wereldwijd kennis en past die kennis toe. Het brengt jaarlijks een groot aantal rapporten en adviezen uit.
 
Het RIVM voert met name onderzoek uit voor de ministeries van VWS, I&M en EL&I, inspecties en internationale organisaties zoals de Europese Unie en de Verenigde Naties.

Postadres:
Postbus 1
3720 BA  Bilthoven

Bezoekadres:
Antonie van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA  Bilthoven

Telefoon: 030 - 274 91 11
Fax: 030 - 274 29 71

De Technische Commissie Bodembescherming (TCB) kan worden beschouwd als het middelpunt van de bodembescherming in Nederland. Ze adviseert onder meer de ministers van I&M en EL&I over technische en wetenschappelijke aspecten van bodembescherming. Het gaat om het vertalen van wetenschappelijke zaken in een beleidsmatige context. Veel partijen in bodemland doen hier hun voordeel mee. De taak van de TCB is verankerd in de Wet bodembescherming.

Bezoekadres:
Rijnstraat 8
Den Haag

Telefoon: 070 – 339 30 34
Fax: 070 – 339 13 42

De overheid heeft kennis nodig over natuur, landschap en milieu in de context van het bestuur, de economie en de samenleving. Alleen dan kan de overheid op een verantwoorde manier alle relevante aspecten en belangen van natuur, landschap en milieu afwegen. De unit Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu (WOT Natuur & Milieu) verzorgt deze informatie voor de rijksoverheid, in het bijzonder voor het ministerie van EL&I.

WOT Natuur & Milieu is een samenwerkingsverband van de Universiteit Wageningen en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL, voorheen MNP).

Voor uitgebreid zoeken naar WUR-contactpersonen en -experts klik op Wageningen UR.

Postadres:
Postbus 9101
6700 HB Wageningen

Bezoekadres:
Costerweg 50
Gebouwnr. 400
6701 BH Wageningen

Secretariaat: Jolanda Eimers

Telefoon: 0317 - 48 01 00 of 0317 - 48 54 71
Fax: 0317 – 48 48 84

De kernactiviteiten van de Dienst Landelijk Gebied zijn het inrichten van gebieden, gronden verwerven en overdragen, geldstromen bundelen en stroomlijnen, en coördineren. DLG werkt voor bestuurlijke opdrachtgevers en voert ook wettelijke taken uit.

Organisatie:
De Dienst Landelijk Gebied (DLG) is een agentschap van het ministerie van EL&I.

Bezoekadres:
Utrecht Centrale Eenheid
Herman Gorterstraat 5
3511 EW  Utrecht

Postadres:

Utrecht Centrale Eenheid

Postbus 20021
3502 LA Utrecht

Telefoon: 030 - 275 66 00

Per 14 oktober 2010 is het ministerie van LNV samen met het ministerie van EZ opgegaan in het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I).

Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) is in Nederland verantwoordelijk voor het platteland, natuurbeheer en de daarmee verbonden 'groene economie'.

Postadres:
Ministerie van LNV
Postbus 20401
2500 EK  Den Haag

Bezoekadres:
Bezuidenhoutseweg 73
2594 AC  Den Haag

Het LNV-Loket
Telefoon: 0800 - 22 333 22 (kosteloos)
Bereikbaar op werkdagen van 8.30 - 16.30 uur

Contact

Het Informatiehuis Marien (IHM) is een gemeenschappelijk initiatief van de ministeries van EL&I, I&M en Defensie om de verschillende informatievragen die binnen de mariene partners bestaan, te bundelen en te vereenvoudigen. Een belangrijk thema is de monitoring van (de effecten van) windparken op zee.

Contact via formulier op de website

Het Expertise Centrum LNV (EC-LNV) is na een reorganisatie opgegaan in de Directie Kennis en Innovatie van het ministerie van LNV, welke per 14 oktober 2010 is opgegaan in het ministerie van EL&I.

Vectoren zijn insecten zoals muggen en knutten, die humane- en dierziekten kunnen overbrengen. Vanuit het Centrum Monitoring Vectoren (CMV) worden gegevens verzameld over het voorkomen en de verspreiding van vectoren binnen Nederland. Met behulp van deze gegevens en informatie uit het buitenland kan worden ingeschat welke kansen er zijn op introductie en verspreiding.

Organisatie:
Het CMV is onderdeel van het Nationaal Referentielaboratorium van de Plantenziektenkundige Dienst. De aansturing van het CMV vindt plaats door het ministerie van EL&I, mede namens het ministerie van VWS.

Dienst Regelingen (DR) is een uitvoeringsorganisatie van het ministerie van EL&I voor Europese en nationale regelingen. DR verzorgt een belangrijk deel van de uitvoering van het landbouw- en natuurbeleid. Daarnaast werkt de dienst steeds vaker voor andere (semi-)overheidsorganisaties. Bovendien adviseert de dienst vanuit haar kennis van de praktijk beleidsmakers bij de ontwikkeling, invulling en uitwerking van regelgeving.

Organisatie:
DR is een uitvoeringsorganisatie van het ministerie van EL&I.

De Directie Kennis en Innovatie (DK&I) heeft de opdracht de kennisfunctie van het ministerie van EL&I te versterken. Als binnen het ministerie behoefte is aan kennis voor het oplossen van beleidsproblemen, kan een beroep gedaan worden op de experts van DK&I. Ook monitoring behoort tot de werkvelden van DK&I.

Postadres:
Directie Kennis, locatie Ede
Postbus 482
6710 BL Ede

Bezoekadres:
Horapark
Bennekomseweg 41
6717 LL Ede
Telefoon: 0318 – 82 25 00

Overige contactgegevens: zie de EL&I-website

Natuurgegevens zijn essentieel voor een afgewogen ruimtelijke inrichting van ons land en voor een effectief natuurbeleid en -beheer. De Gegevensautoriteit Natuur (GaN) draagt zorg voor betrouwbare natuurgegevens en stelt deze publiekelijk beschikbaar. Het stimuleert, als verbindende en sturende schakel, de samenwerking tussen gegevensverzamelaars, -beheerders en -gebruikers.

De Programmaraad Gegevensautoriteit Natuur is samengesteld uit gebruikers en aanbieders van gegevens en draagt zorg voor afstemming van vraag en aanbod.

Postadres:
Postbus 607
6700 AP Wageningen

Bezoekadres:
Bennekomseweg 41

6717 LL Ede
Telefoon: 0317 - 48 29 01

Geonovum zet zich in voor een goede toegang tot geo-informatie binnen de publieke sector en ontwikkelt en beheert de standaarden die hiervoor nodig zijn. Geonovum beoogt een betere afstemming en coördinatie van de publieke geo-informatie in Nederland.

De stichting wordt financieel gesteund door de ministeries van EL&I en I&M, het Kadaster en TNO.

Postadres:
Postbus 508
3800 AM  Amersfoort

Bezoekadres:
Barchman Wuytierslaan 10
3818 LH  Amersfoort 

Telefoon: 033 - 460 41 00
Fax: 033 - 465 64 57

De Informatie Desk standaarden Water (IDsW) beheert en ontwikkelt informatiestandaarden voor het Nederlandse Waterbeheer. Hiermee levert IDsW een bijdrage aan de stroomlijning van de informatievoorziening van de sector water.

Een belangrijke standaard is de Aquo-standaard. Deze bevat definities van termen en begrippen, voor gegevensopslag, voor gegevensuitwisseling en voor de verwerking en presentatie van gegevens in de watersector.

Organisatie:
IDsW is een samenwerkingsverband van vijf waterbeherende overheden: de Unie van Waterschappen, Rijkswaterstaat, het Interprovinciaal Overleg, het Planbureau voor de Leefomgeving en het ministerie van EL&I.
IDsW wordt aangestuurd door een stuurgroep en een regiegroep, samengesteld uit medewerkers van de betrokken organisaties.

Stuurgroep:
Voorzittende organisatie: Rijkswaterstaat
Voorzitter: Carol van Raalten
Email: carol.van.raalten@rws.nl

Regiegroep:
Voorzittende organisatie: waterschap Rivierenland
Voorzitter: H. Stegeman

Overleggroepen

De Begeleidingsgroep Mariene EHS brengt gegevens in beeld over de zoutwaterecologie in de EHS.

Participerende organisaties: EL&I, PBL en andere organisaties
Voorzittende organisatie: EL&I
Voorzitter: V. van der Meij

Deze werkgroep richt zicht op verzameling en uniformering van cijfers over mest en mineralen en verwerking van deze cijfers.

Participerende organisaties: PBL, CBS, LEI, ASG, EL&I
Voorzittende organisatie: EL&I

Voorzitter: Mark de Boode

Eén van de mechanismen waarop geïndustrialiseerde landen kunnen voldoen aan hun doelstellingen ter vermindering van de uitstoot aan broeikasgassen, zoals vastgelegd in het verdrag van Kyoto, is het creëren van zogenaamde 'SINKS' in de vorm van nieuwe bossen. De aanplant van nieuwe bossen draagt bij aan de vermindering van de CO2-uitstoot, omdat bomen kooldioxide absorberen.

De werkgroep onderzoekt de mogelijkheden van SINKS.

Participerende organisaties: EL&I, Alterra, PBL, Agentschap NL

Voorzittende organisatie: EL&I

De Stuurgroep Monitoring heeft tot doel een verbetering van de samenhang, efficiëntie en effectiviteit van monitoring, de hieruit volgende rapportages en de bijbehorende data- en informatie-uitwisseling voor milieu, natuur en water. De stuurgroep geeft uitvoering aan de Samenwerkingsovereenkomst Monitoring van IPO, RIVM, PBL en de ministeries van EL&I en I&M.

De Stuurgroep wordt ondersteund door de Werkgroep Monitoring.

Participerende organisaties: IPO, RIVM, PBL, EL&I, I&M
Voorzitter Stuurgroep: Kees Plug (I&M)
Voorzitter Werkgroep en contactpersoon: Birgit Loos (RIVM)

In de afgelopen jaren is het mest- en ammoniakmodel volledig herontworpen en herontwikkeld. Dit proces heeft geresulteerd in het Mest en Ammoniak Model (MAMBO, voorheen MAM). MAMBO speelt een belangrijke rol bij ex-ante en ex-post evaluaties van het mestbeleid.

De Stuurgroep MAMBO richt zich op de sturing van ontwikkeling en gebruik van MAMBO. Er is een initiatief om de stuurgroepen STONE en MAMBO samen te voegen.

Participerende organisaties: EL&I, I&M, Alterra, LEI en PBL

Voorzittende organisatie: LEI

In 2004 is de Agenda voor een Vitaal Platteland (AVP) gepresenteerd als de gezamenlijke beleidsvisie van de ministeries van EL&I en I&M om het platteland gereed te maken voor toekomstige veranderingen. Uitgangspunt is dat de provincies rapporteren over de voortgang van de overeengekomen prestaties en het Rijk verantwoordelijk is voor het verkrijgen van inzicht in de effecten.

Participerende organisaties: EL&I, Alterra, WOT Natuur & Milieu (WUR)
Voorzittende organisatie: EL&I
Voorzitter: Paul Sinnige

Het Productieoverleg Landelijk Grondgebruiksbestand Nederland heeft tot doel te komen tot de productie van nieuwe versies van het LGN.

Participerende organisaties: PBL, I&M, provincies, waterschappen, CBS, Alterra, EL&I

Overleg van de uitvoerders Alterra en RIVM met de opdrachtgevers EL&I en I&M over inhoudelijke en organisatorische aspecten van de Nieuwe Inspectie Methodiek (NIM). 

Participerende organisaties: I&M/DGM, EL&I, Alterra, RIVM, PBL
Voorzittende organisatie: ministerie van I&M
Voorzitter: Peter Henkens

De Overleggroep Kwaliteitsborging EHS heeft tot doel de gegevensvoorziening rond de EHS te verbeteren. De overleggroep is in opbouw.

Participerende organisaties: I&M, EL&I, PBL, provincies, terreinbeheerders
Voorzittende organisatie: ministerie van EL&I
Voorzitter: Sander de Bruin

Overleg tussen opdrachtgever en opdrachtnemers over alle aspecten van het Trend Meetnet Verzuring.

Participerende organisaties: DGM, RIVM, EL&I
Voorzittende organisatie: DGM
Voorzitter: Kees Plug

De Ontwikkelgroep Monitoring en Evaluatie Agenda Vitaal Platteland (MEAVP) richt zich op de ontwikkeling van een database waarin alle gegevens voor het ILG kunnen worden opgenomen. Het gaat om gegevens over normkosten, grondprijzen en milieutekorten.  

Participerende organisaties: ministerie van EL&I
Voorzitter: Paul Sinnige

Het Landbouwoverleg Elektronisch Milieujaarverslag richt zich specifiek op de elektronische milieujaarverslagen voor landbouwbedrijven.

Participerende organisaties: Dienst Regelingen, I&M, EL&I, PBL
Voorzittende organisatie: I&M

De projectgroep richt zich op het verzorgen van de periodieke evaluatie van de Nota Duurzame Gewasbescherming. De projectgroep wordt voor elke evaluatie opnieuw geïnstalleerd. In deze projectgroep zijn onder meer afspraken gemaakt over een database met gegevens.

In de 'Nota Duurzame gewasbescherming - Beleid voor gewasbescherming tot 2010' is uiteengezet hoe het gewasbeschermingsbeleid zal leiden tot een duurzame gewasbescherming en zo bijdraagt aan een duurzame landbouw.

Participerende organisaties: I&M, EL&I/DK, de Waterdienst, PBL

De Stuurgroep Bodem draagt zorg voor afstemming tussen de verschillende partijen die zich in Nederland met het bodembeleid en met bodeminformatie bezig houden.

Participerende organisaties: ministeries van I&M (DGM en IMH) en EL&I; IPO, VNG
Secretaris: Peter Kiela (I&M)

Diverse organisaties hebben zitting in de commissie en adviseren aan de ministeries van EL&I en I&M over inhoudelijke, organisatorische en financiële aspecten van het LMM. Klik hier voor meer informatie over het LMM. 

Participerende organisaties: I&M/DGM, EL&I, RIVM, LEI, PBL
Voorzittende organisatie: DGM/BWL
Voorzitter: Rinske van Tol

Websites:

LMM-website RIVM (o.a. over monsterneming en ontwikkeling grondwaterkwaliteit)

LMM-website LEI (o.a. over mestgebruik, stikstofbodemoverschotten en Bedrijven-InformatieNet) 

De EmissieRegistratie (ER) wordt uitgevoerd in opdracht van de ministeries van I&M en EL&I. In de Werkgroep Landbouw en Landgebruik worden de emissies naar bodem, water en naar lucht vastgesteld. Daarnaast vindt afstemming plaats over de gehanteerde methodieken en het gebruik en de beschikbaarheid van de basisgegevens.

Participerende organisaties: PBL, LEI, Alterra, CBS, Directie Kennis, TNO en de Waterdienst

De Stuurgroep Landelijk Informatiebeheer Bodem (STIB) stuurt twee projecten aan: het LIB en het BIELLS. De STIB is in het leven geroepen door de Stuurgroep Bodem (STUBO), die opdrachtgever is van beide projecten.

De portefeuillehouders informatiebeheer van het WEB en het BOOG hebben zitting In het STIB. Naast deze partijen zijn ook het ministerie van I&M (SBO en BWL) en EL&I, de Unie van Waterschappen, het DINOloket en Bodem+ vertegenwoordigd.  

Zie Informatie Desk standaarden Water

Zie Informatie Desk standaarden Water

Produkten

Samenvatting:
Dit jaarrapport doet verslag van de stand van zaken in 2008 van de meetnetten die onder het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) vallen. Dit is inmiddels het elfde jaarrapport. Ook in dit rapport is weer speciale aandacht voor de monitoring ten behoeve van de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn.

Voor elk NEM-meetnet is er een contract tussen de opdrachtnemer (vaak een PGO) en één of meer opdrachtgevers (LNV, PBL/VROM, Rijkswaterstaat, Vogelbescherming Nederland). In dit rapport wordt beschreven in hoeverre de afspraken in de contracten zijn nagekomen en in hoeverre de kwaliteit van elk meetnet zich ontwikkelt in relatie tot de meetdoelen van het NEM. Per meetnet bestaat er een opdrachtgeverscommissie die de voortgang van het meetnet bewaakt. De oordelen van deze commissies zijn in dit rapport verwerkt. Ook het CBS nam deel aan de opdrachtgeverscommissies, in de rol van kwaliteitsbewaker van de meetnetten. Al betreft dit rapport het jaar 2008, dat wil nog niet zeggen dat alle informatie van het veldwerk in 2008 hierin is verwerkt; de meeste veldgegevens van 2008 komen namelijk pas in de eerste helft van 2009 voorhanden.

De Natuurstatistieken van het CBS worden sinds begin 2006 mede gefinancierd door het Ministerie van LNV.

Rapportnummer:
Kengetal: J-67
ISBN: 978-90-357-1668-1

Jaar van uitgave:
2009

Samenvatting:
Met het rapport van het project Kwali-tijd fase 2 hebben de landelijke en provinciale meetnetbeheerders het uitwerkingskader van de harmonisatie van de bodem- en grondwatermeetnetten geformuleerd.

Het project Kwali-tijd behelst een samenwerking van provincies (IPO) en RIVM, verenigd binnen het platform meetnetbeheerders. Het project is een onderdeel van de Strategische Milieuagenda 2005-2008 en het hiermee samenhangende Programma IPO Strategische Milieu Agenda (PRISMA). De ambtelijke opdrachtgever is het IPO-BOOG, die gehoord het advies van de vakgroep bodembescherming, de resultaten van het project voorlegt aan de Stuurgroep Bodem [STUBO], waarin vertegenwoordigd zijn de ministeries van LNV en VROM, EZ, het IPO, de VNG, de Unie van Waterschappen en Bodem+.

Auteur:
F. F. Otto

Jaar van uitgave:
2005

Samenvatting:
Het RIVM en het LEI hebben de manier waarop het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid ( LMM) is opgezet, geëvalueerd. Op basis hiervan zijn vervolgens drie scenario's opgesteld om het LMM vanaf 2011 vorm te geven. Alle drie de scenario's bieden mogelijkheden om te bezuinigen. De mate waarin dat gebeurt, en de mate waarin wordt voldaan aan de eisen die de ministeries van EL&I en I&M stellen aan het LMM, verschillen per scenario.

Rapporten:

Eindrapport van de evaluatie van het LMM. Scenario's voor het programma vanaf 2011 (webpage)
Auteurs: A de Klijne, J.W. Reijs, B. Fraters, J. Hoop, T.C. van Leeuwen
Rapportnummer: 680717012
Jaar van uitgave: 2010

Evaluatie van het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid. Bijlagenrapport (webpage)
Auteur: M.E. van Vliet
Rapportnummer: 680717013
Jaar van uitgave: 2010

Voedselveiligheid, uitspoeling van contaminanten, normstelling voor bodemkwaliteit. Het is slechts een kleine greep uit de vraagstukken waarbij de Geochemische atlas van Nederland een essentiële rol kan spelen. De atlas bevat gegevens over 36 chemische elementen, zowel boven- als ondergronds, die worden gepresenteerd in kaarten, tabellen en frequentieverdelingen.

De atlas is tot stand gekomen door een samenwerking tussen Deltares, RIVM en Alterra en is deels gefinancierd door het ministerie van EL&I via het programma BIS 2014. Met deze actualisering van het Bodemkundig Informatie Systeem kunnen overheid en bedrijven hun bodembeleid verbeteren.

Samenvatting:
Het gaat hier om twee documenten. In 'Monitoring mestmarkt 2009' is terug te vinden hoe groot de aan- en afvoer van mest was op de mestmarkt in 2009. Ook bevat het document gegevens over de bestemming en de herkomst van de meststromen. Uit het document blijkt dat de druk op de mestmarkt  door diverse oorzaken is afgenomen in 2009.

Het tweede document, 'Synthese monitoring mestmarkt 2009', geeft inzicht in de schatting van de meststromen op de mestmarkt voor het jaar 2009 en regionale verschillen van die meststromen. Daarnaast is een prognose voor 2010 afgegeven. Verkregen inzichten vergroten de transparantie over de mestmarkt en zijn daarmee zinvol in het overleg tussen overheid en bedrijfsleven.

Gegevens 'Monitoring mestmarkt 2009':

Auteurs:
Luesink, H.H., P.W. Blokland en J.N. Bosma

Rapportnummer:
LEI-rapport 2010-098

Jaar van uitgave:
2010

Website: Monitoring mestmarkt 2009 (PDF)

-

Gegevens 'Synthese monitoring mestmarkt 2009':

Auteurs:
M.W. Hoogeveen en H.H. Luesink

Rapportnummer:
WOt-rapport 112

Jaar van uitgave:
2010

Website: Synthese monitoring mestmarkt 2009 (PDF)

Samenvatting:
In de wereld van het beleid is het afrekenen niet zo vanzelfsprekend. Een belangrijke reden daarvoor is dat het bijzonder vaag kan zijn wat het product ‘beleid’ oplevert.

• Wat levert bijvoorbeeld het inrichten van nieuwe natuur op?
• Draagt die natuur bij aan een betere of grotere biodiversiteit?
• En zo ja, hoeveel is dat dan waard?

Alterra (WOT Natuur & Milieu) heeft het ministerie van EL&I ondersteund bij het opzetten van een beleidsmonitor voor de Agenda Vitaal Platteland.

Auteur:
L.A.E. Vullings

Jaar van uitgave:
2008

Toelichting:
Dit rapport beschrijft de effecten van 25 jaar bodemdaling op en rond Oost Ameland. Het bevat hoofdstukken over de gemeten bodemdaling, maar ook over de ontwikkelingen in de kustlijn van Ameland, de aanslibbing van het wad, de plantengroei van duinen en kwelders, de vogelaantallen en het broedsucces op de kwelders. Al deze onderwerpen worden beïnvloed door bodemdaling. In het rapport worden daarom ook dwarsverbanden gelegd tussen de verschillende onderwerpen.

De gegevens zijn verzameld en geanalyseerd door onderzoekers van Deltares, Alterra, Imares, het Natuurcentrum Ameland, Sovon, de NAM en leden van de Wadvogelwerkgroep Ameland. Het onderzoek is betaald door de NAM, maar de onderzoekers deden hun werk in opdracht van de Begeleidingscommissie Monitoring Bodemdaling Ameland. Deze commissie bestaat uit deskundigen van het ministerie van EL&I, Rijkswaterstaat, It Fryske Gea, de Provincie Fryslân en de Gemeente Ameland.

Jaar van uitgave:
2011

De Atlas Leefomgeving is een website waarmee burgers en professionals informatie over hun leefomgeving op het gebied van milieu en gezondheid op kunnen vragen. De site optimaliseert alle beschikbare overheidsinformatie door deze toegankelijk, begrijpelijk en vergelijkbaar te presenteren met behulp van innovatieve ICT.

Met de Atlas voldoet Nederland in één keer aan toekomstige Europese ontwikkelingen, zoals INSPIRE en SEIS.

De eerste release van de Atlas Leefomgeving staat gepland voor eind 2010. Op de website Atlas Info is alle informatie over het programma Atlas Leefomgeving te vinden.

Organisatie: ministerie van I&M in samenwerking met een aantal gemeenten, provincies, een milieudienst en diverse landelijke instellingen. De ambitie is dat in 2020 alle gemeenten en provincies aangesloten zijn. Verder zijn diverse belangenorganisaties en kennisinstituten bij het project betrokken, zoals het RIVM, PBL, IPO, VNG, EL&I, Alterra, GGD'en, Astmafonds, Vereniging Eigen Huis.

Het programma Publieke Dienstverlening Op de Kaart (PDOK) zorgt via webservices voor ontsluiting van geo-informatie van de overheid. Met PDOK kunnen overheden kosteloos gebruikmaken van elkaars data. De beschikbare data hebben betrekking op uiteenlopende thema’s op het gebied van de leefomgeving, zoals natuur, wegen en hydrologie. Ook zijn topografische kaarten beschikbaar.

Organisatie:
PDOK is een samenwerking van de ministeries van I&M en EL&I, het Kadaster en Geonovum.

Organisaties kunnen zich aanmelden voor PDOK via de site van Geonovum.

Deskundigen

Organisatie:
Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

Functie/taken:

• Binnen het ministerie contactpersoon voor monitoringdeskundigen

Postadres:
Postbus 20401
2500 EK  Den Haag

Telefoon: 070 - 378 68 68

Systemen en projecten

Het Landelijk Grondgebruiksbestand Nederland (LGN) is een landsdekkend bestand gebaseerd op een combinatie van geodata waarbij satellietgegevens een belangrijke informatiebron zijn. Het LGN-bestand is een product van het Centrum voor Geo-informatie dat onderdeel uitmaakt van Wageningen Universiteit en Research centrum.

Participerende organisaties: PBL, RPB, EL&I, I&M, provincies, waterschappen, CBS, Alterra

Het Watervogelmeetnet volgt de aantalsontwikkelingen van watervogels, zowel voor heel Nederland als op de schaal van afzonderlijke gebieden, waaronder bijvoorbeeld Natura2000. Het meetnet geeft tevens (indirect) een beeld van de veranderingen in de ecologische toestand van wetlands.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland
In samenwerking met: ministerie van EL&I, Rijkswaterstaat en het CBS

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring.

De doelen van het Verspreidingsonderzoek uitheemse rivierkreeften zijn:

1. Het in kaart brengen van de verspreiding van de rivierkreeften in Nederland
2. Het meten van de effecten van rivierkreeften op de kwaliteit en structuur van het oppervlaktewater. Om te onderzoeken of de kwaliteit en structuur van het oppervlaktewater meetbaar beïnvloed wordt door rivierkreeften vallen de meetpunten voor de kreeftinventarisatie samen met de meetpunten van de waterschappen (de limnodata).

Het onderzoek wordt uitgevoerd door vrijwilligers.
Jaar: 2010

Opdrachtgever: ministerie van EL&I/Team Invasieve Exoten en de Waterdienst
Coördinatie: European Invertebrate Survey Nederland (EIS)
Samenwerking: STOWA en Royal Haskoning (voor koppeling met data van de waterschappen) en RAVON (werving vrijwilligers)

Dit betreft twee gekoppelde projecten:

1. Project Subsidistelsel Natuur en Landschap (SNL) (voorheen Omvorming Programma Beheer)
Het project SNL is gericht op het verbeteren van het subsidiestelsel voor het natuurbeheer, het beheer van landschapselementen en het agrarisch natuurbeheer.

Projectleider: Herman Cohen Stuart (IPO)
Email: hcohenstuart@ipo.nl
Telefoon: 06 - 2890 1253

2. Project SNL Natuurkwaliteit en Monitoring (voorheen Waarborgen Natuurkwaliteit)
Het project heeft tot doel de ontwikkeling van een uniform systeem voor de beschrijving van natuurkwaliteit en de monitoring daarvan. Het systeem zal o.a. worden gebruikt voor de monitoring van de natuurkwaliteit in het kader van het ILG. Een bestuurlijk traject maakt onderdeel uit van het project.

Participerende organisaties: IPO, EL&I, I&M, Gegevensautoriteit Natuur, PBL, terreinbeheerders e.a.
Projectleider:  Peter Kouwenhoven
Telefoon: 06 - 2890 1280
Email: pkouwenhoven@ipo.nl

Stuurgroep en regiegroep SNL
De stuurgroep SNL geeft sturing aan de gecombineerde projecten SNL en Natuurkwaliteit en Monitoring.
Participerende organisaties: IPO, EL&I, I&M en PBL
Voorzittende organisatie: IPO
Voorzitter: Dhr. Beukema (directeur IPO)
Secretaris: Herman Cohen Stuart (IPO)

Contactpersoon: Herman Cohen Stuart (IPO)
Telefoon: 06 - 2890 1253
Email: hcohenstuart@ipo.nl

Het nestkaartenproject richt zich op het verzamelen van lotgevallen van nesten. Informatie over legdata, legselgrootte en nestsucces, en eventuele redenen van mislukken van nesten, vormen de belangrijkste ingrediënten van het project.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland
In samenwerking met: ministerie van EL&I en het CBS

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring.

OBN is per 2010 beëindigd.

Het doel van het Overlevingsplan Bos en Natuur (OBN) is het herstellen van ecosystemen door het tijdelijke, aanvullende beheer- en/of inrichtingsmaatregelen. Voor de monitoring van de effecten geldt als meetdoel:

Het op landelijke schaal signaleren van biotische en abiotische ontwikkelingen in bos en natuurterreinen als gevolg van het uitvoeren van effectgerichte maatregelen door het monitoren van:

• de aantalsontwikkelingen van doel- en rode lijstsoorten voor flora en fauna
• de mate van vergrassing in heide, duin en bijzondere bostypen
• hydrologische, hydrochemische en eutrofiëringskarakteristieken van grond- en oppervlaktewater
• de samenstelling en structuur van bos
• verzurings- en eutrofiëringskarakteristieken van bodem en bomen in multifunctioneel bos

Looptijd: 1990 - 2010

Organisatie: Ministerie van LNV/Directie Kennis

Door de gaswinning op Ameland treedt bodemdaling op. De bodemdaling en mogelijke effecten worden gemonitord vanaf het begin van de gaswinning in 1986. De monitoring wordt vormgegeven en begeleid door de Commissie Monitoring Bodemdaling Ameland.

Samenstelling commissie:
Onafhankelijk voorzitter: dhr. J. de Vlas
Secretaris: dhr. J. Marquenie (NAM)

Leden: gemeente Ameland, It Fryske Gea, ministerie van EL&I/directie Regionale Zaken Noord, provincie Fryslân, Rijkswaterstaat Noord-Nederland

Het Meetnet Geel schorpioenmos onderzoekt deze soort op de enige plek waar zij in Nederland voorkomt. De resultaten worden gebruikt voor rapportages aan de EU over de Habitatrichtlijn.

Uitvoerende organisatie: Bryologische en Lichenologische Werkgroep (BLWG)
Opdrachtgever: ministerie van EL&I

Dit meetnet is onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).

Het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM) is het samenwerkingsverband van overheidsorganisaties voor de monitoring van de natuur in Nederland. Het doel is om de verzameling van gegevens af te stemmen op de informatiebehoefte van de overheid. De meetnetten van het NEM worden gecoördineerd door Particuliere Gegevensbeherende Organisaties (PGO’s).

De partners in het NEM zijn:

• Ministerie van EL&I (Directie Natuur /Gegevensautoriteit Natuur)
• Ministerie van I&M, vertegenwoordigd door de Waterdienst en Dienst Verkeer en Scheepvaart (DVS), beide van Rijkswaterstaat
• Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)
• Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
• Provincies

Het NEM wordt aangestuurd door de Stuurgroep NEM, bestaande uit vertegenwoordigers van de NEM-partners. De Stuurgroep wordt ondersteund door het Kernteam NEM.

Voorzittende organisatie Stuurgroep NEM
Contactpersoon: Wilmar Remmelts (EL&I, lid Kernteam NEM)

Het project Shortlist Ecologische Monitoring Wind op Zee (in het kort ‘shortlist’) is een onderzoeksprogramma van een jaar dat voortkomt uit het Masterplan Ecologische Monitoring Wind op Zee. Het onderzoek is opgezet om een aantal prioritaire kennisleemtes, die zeer bepalend zijn voor de vergunningvoorschriften, nader in te vullen. Het shortlistonderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van het IDON, en wordt gefinancierd door het ministerie van EL&I en het ministerie van I&M.

Contact via Informatiehuis Marien

Doel van het Landelijk Meetnet Libellen is het bijhouden van de veranderingen in de libellenstand in Nederland. Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).

Organisatie: Vlinderstichting en het CBS, in samenwerking met het ministerie van EL&I/Directie Kennis.

Dit meetnet brengt trends in beeld van korstmossen die op de Rode Lijst staan. Resultaten worden gepubliceerd in de BLWG-rapporten.

Uitvoerende organisatie: Bryologische en Lichenologische Werkgroep (BLWG)
Opdrachtgever: ministerie van EL&I en CBS

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).

Het Landelijk Meetnet Flora - Milieu & Natuurkwaliteit maakt onderdeel uit van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).  Het LMF - M&N wordt uitgevoerd door de provincies.

In NEM-verband zijn twee meetdoelstellingen aan dit meetnet opgelegd: het signaleren van landelijke veranderingen in de ecologische kwaliteit van multifunctionele gebieden en het signaleren van landelijke veranderingen in milieu-aspecten, met name vermesting, verzuring en verdroging, en de gevolgen daarvan voor flora (en fauna). Bovendien moet het LMF - M&N de informatie verzamelen betreffende de algemene plantensoorten van de natuurgraadmeters van het Planbureau voor de Leefomgeving.

Betrokken organisaties: provincies, CBS, IPO, PBL
De betrokken organisaties vormen de stuurgroep LMF - M&N, onder voorzitterschap van IPO.

Contactpersonen:
Lodewijk van Duuren (CBS) (zie onder)
Tom van der Meij (CBS) (tmey@cbs.nl)

Het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) heeft tot doel het beschrijven en verklaren van de huidige kwaliteit van het recent gevormde grondwater in relatie tot milieudruk en beleidsmaatregelen (LMM-EM). Een tweede doel is verkennend onderzoek naar veranderingen in de landbouwpraktijk en de gevolgen daarvan voor de kwaliteit van het recent gevormde grondwater (LMM-VM).

Organisatie:
Het LMM wordt gezamenlijk door het RIVM en het LEI ontwikkeld en beheerd. Daarnaast wordt op onderdelen ook samengewerkt met verschillende andere instellingen. Het LMM wordt uitgevoerd in opdracht van de ministeries van EL&I en I&M.

Websites:

LMM-website RIVM (o.a. over monsterneming en ontwikkeling grondwaterkwaliteit)
LMM-website LEI(o.a. over mestgebruik, stikfstofbodemoverschotten en Bedrijven-InformatieNet

Het Meetnet Dagactieve Zoogdieren is gericht op het volgen van de populatieontwikkeling van enkele algemeen voorkomende zoogdieren zoals konijn, haas, ree, vos en eekhoorn.

Uitvoering: Zoogdiervereniging
In samenwerking met: SOVON, CBS
Opdrachtgever: ministerie van EL&I / Gegevensautoriteit Natuur (GaN)

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring.

Het Meetnet Functievervulling (MFV) is een landelijk en provinciaal meetnet dat een herziening en uitbreiding is van de Vierde Bosstatistiek. Het MFV is een verkennende oppervlaktestatistiek. Met een ruimtelijke steekproef wordt een schatting gemaakt van de oppervlakten land met bepaalde eigenschappen voor vijf groepen functies: economie, recreatie, natuur, milieu en landschap. Hoewel het MFV is opgezet voor bos, natuur en landschap, wordt het nu nog beperkt tot het Nederlandse bos (het MFV-bos). De metingen hiervoor worden gedaan op 3622 steekproefpunten.

Opdrachtgever: ministerie van EL&I/Directie Kennis en Innovatie (DK&I)
Coördinatie: Alterra

De hazelmuis is een beschermde soort binnen de Europese Habitatrichtlijn en komt voor in Zuid-Limburg. Met behulp van het Meetnet Hazelmuis zijn de effecten van het beheer op deze soort te evalueren.

Organisatie: Zoogdiervereniging
In samenwerking met: CBS
Opdrachtgever: ministerie van EL&I / Gegevensautoriteit Natuur

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring.

Alle vleermuizen staan op de Europese Habitatrichtlijn en zijn daarmee beschermde soorten. De helft van de soorten in Nederland wordt gevolgd met het Meetnet Vleermuizen in winterverblijven.

Organisatie: Zoogdiervereniging
In samenwerking met: CBS
Opdrachtgever: ministerie van EL&I / Gegevensautoriteit Natuur

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).

Met het Meetnet Vleermuizen zoldertellingen worden de grijze grootoorvleermuis en de ingekorven vleermuis gevolgd. Deze soorten zijn opgenomen in de EU-Habitatrichtlijn.

Organisatie: Zoogdiervereniging
In samenwerking met: CBS
Opdrachtgever: ministerie van EL&I / Gegevensautoriteit Natuur (GaN)

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).

Het Meetnet Weidevogels beoogt de aantalsontwikkeling van algemene weidevogels te volgen, zoals grutto en kievit. De resultaten worden daarnaast gebruikt voor o.a. de evaluatie van agrarisch natuurbeheer.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland
In samenwerking met: CBS
Opdrachtgever: ministerie van EL&I / Gegevensautoriteit Natuur (GaN)

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM)

Het doel van het programma Monitor Agenda Vitaal Platteland is de ontwikkeling en langjarige coördinatie van een systematiek voor de beoordeling van de effectiviteit en efficiency van het plattelandsbeleid.

Lees meer over de Agenda Vitaal Platteland 

Uitvoering: WOT Natuur & Milieu (WUR)
Opdrachtgever: ministerie van EL&I/Directie Platteland

Contactpersoon:
Wies Vullings (WOT N&M)
Telefoon: 0317 - 48 17 26

Bodem+ monitort de implementatie van het Besluit bodemkwaliteit bij bevoegde gezagen. De resultaten van de monitoring worden gebruikt om de uitvoering van het Besluit bodemkwaliteit verder te verbeteren en zonodig ook beleidsmatige aanpassingen te doen.

Organisatie: Het Implementatieteam Besluit bodemkwaliteit stuurt de monitoring aan. Alle betrokken overheidspartijen hebben hier zitting in. Voor de onderwerpen monitoring en uitvoeringsknelpunten sluit het bedrijfsleven aan bij het Implementatieteam. Voor de onderdelen Bouwstoffen, Grond en baggerspecie en Kwalibo zijn drie werkgroepen actief met praktijkdeskundigen van de meest betrokken organisaties, inclusief marktpartijen.

De project heeft tot doel het ontwikkelen van een theoretisch kader, met praktische vertaalslag naar concrete indicatoren waarin de interacties worden beschreven tussen de meting van duurzaamheid op verschillende schaalniveaus (van bedrijf(sproces) tot aan wereldniveau).

Het project moet o.a. leiden tot een zo consistent mogelijke set indicatoren m.b.t. de verschillende schaalniveaus. Hiermee moet bijvoorbeeld op bedrijfsniveau bepaald kunnen worden wat de bijdrage kan zijn aan wereldwijde doelstellingen (bijv. de Millenium Development Goals). Ook is het de bedoeling dat interacties tussen schaalniveaus kunnen worden bepaald.

Specifieke aandacht zal worden besteed aan duurzaamheidmonitoring voor regio's in Nederland.

Organisatie: LEI (WUR), in opdracht van het ministerie van EL&I
Contactpersoon: Koen Boone (LEI)
Periode: 2010

Het project ‘Monitoring Stroomgebieden' is eind 2011 afgerond.

Het project ‘Monitoring Stroomgebieden' heeft twee doelen:

1. Het kwantificeren van het effect van het mestbeleid op de oppervlaktewaterkwaliteit op stroomgebiedsniveau;
2. Het afleiden van een blauwdruk waarmee in andere stroomgebieden de effecten van het mestbeleid kunnen worden gemonitord.

Het project worden uitgevoerd door Alterra en Deltares, in samenwerking met de betrokken waterbeheerders. Opdrachtgevers zijn de ministeries van EL&I en I&M. Het project wordt begeleid door een stuurgroep waarin zitting hebben de opdrachtgevers alsmede de Unie van Waterschappen.

Download de projectrapporten van Monitoring Stroomgebieden.

Het Meetnet Ammoniak in Natuurgebieden brengt de invloed in beeld van ammoniakbronnen buiten de natuur op natuurgebieden. Het meetnet werd in 2005 opgezet om ammoniakconcentraties in de natuur te volgen en de modelberekeningen van de concentratie te toetsen. De metingen vinden plaats in Natura 2000 gebieden. Het meetnet levert ook een bijdrage aan de ‘Programmatische Aanpak Stikstof’ (PAS) van het ministerie van EL&I.

De bijbehorende rapporten zijn via de gerelateerde items te bekijken.

Contactpersonen:

Margreet van Zanten (RIVM): margreet.van.zanten@rivm.nl

Eric Noordijk (PBL): eric.noordijk@pbl.nl

Het project Wadden Sea Long-Term Ecosystem Research (WaLTER) betreft de ontwikkeling van een geïntegreerd plan voor de monitoring van de Waddenzee. In de huidige situatie worden in de Waddenzee allerlei zaken, van watertemperatuur tot aantallen zeehonden, door een reeks van instanties in de gaten gevolgd. Dat gebeurt echter met te weinig onderlinge samenhang en vaak met weinig aandacht voor de spreiding van de monstername in zowel de tijd als de ruimte. Ook is er nog veel verbetering mogelijk met betrekking tot de betrouwbaarheid van de uitkomsten, o.a. door de meetmethoden te verifiëren en op elkaar af te stemmen.

Organisatie: Het project wordt uitgevoerd door een consortium van NIOZ, IMARES, SOVON Vogelonderzoek Nederland, de Radboud Universiteit, de Rijksuniversiteit Groningen en het Common Wadden Sea Secretariat. Ook is er een directe samenwerking met de organisaties en overheden die met monitoring in de Waddenzee te maken hebben, zoals het ministerie van EL&I, NAM, Natuurmonumenten, provincie Friesland, Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer.

Projectleider:
Dr. Katja Philippart (NIOZ)