SOVON Vogelonderzoek Nederland

De vereniging SOVON Vogelonderzoek Nederland (kortweg SOVON) organiseert landelijke vogeltellingen en voert onderzoek uit ten behoeve van beheer, beleid en wetenschap. De tellingen worden uitgevoerd door ruim 7.000 waarnemers en gecoördineerd door een professionele staf.

Naast de coördinatie van de monitoring van de vogelstand voert SOVON onderzoek uit om de gesignaleerde ontwikkelingen in de vogelstand te verklaren.

Bezoek- en postadres:
Mercatorgebouw III
Toernooiveld 1
6525 ED Nijmegen

Telefoon: 024 - 7 410 410

Gerelateerde informatie in het Monitoringportaal:

Produkten

Nederlandse titel:
Vogelen voor wetenschap en bescherming: het verklaren van wijzingen van de broedvogeldiversiteit door de tijd in Nederland.

Samenvatting:
Dit proefschrift is een bundeling van zes Engelstalige artikelen die eerder in wetenschappelijke tijdschriften verschenen, uitgebreid met onder andere een inleiding, een synthese en een Nederlandse samenvatting.
Het centrale thema betreft de veranderingen in de Nederlandse broedvogelbevolking in de afgelopen decennia en de achtergronden daarvan. Hierbij wordt gebruik gemaakt van gegevens die zijn verzameld in het kader van de broedvogelmeetnetten BMP en LSB, de beide broedvogelatlassen en het Oude Tijdreeksenproject. De afzonderlijke hoofdstukken gaan onder andere in op langetermijntrends van moerasvogels in Nederland (onlangs ook verschenen in Ardea), de homogenisering van regionale broedvogelgemeenschappen, de invloed van klimaatverandering en de effecten van natuurontwikkeling langs de Grote Rivieren op broedvogels.

Auteur:
C.A.M. van Turnhout

Rapportnummer:
ISBN:  978-90-9025945-1

Jaar van uitgave:
2011

Samenvatting:
Voor het broedseizoen 2009 zijn alle vogelwerkgroepen die regelmatig nestkasten controleren benaderd om gegevens in te leveren. Dat kon, per legsel, via het Digitale Nestkaart project van Sovon Vogelonderzoek Nederland maar, om laagdrempelig te beginnen, ook via een zogenaamd verzamelformulier waar per gebied alle gegevens per soort bij elkaar ingestuurd konden worden. Uit de respons bleek dat er in Nederland zo’n 20.000 nestkasten met regelmaat gecontroleerd worden in werkgroepverband en dat we voor 2009 resultaten van ongeveer 15.000 nestkasten konden verwachten.

Auteurs:
R. Beskers, H. Bouwmeester, L. Ballering, H. van der Jeugd, C. van Turnhout

Organisatie:
Dit rapport is het eerste landelijke verslag van NESTKAST (NEtwerk voor STudies aan nestKASTbroeders). Dit is het netwerk waarin amateur nestkastonderzoekers (controleurs en ringers), professionele nestkastonderzoekers (NIOO-KNAW, Nederlands Instituut voor Ecologie), het Vogeltrekstation (VT) en SOVON Vogelonderzoek Nederland bij elkaar komen voor het verzamelen en uitwisselen van gegevens, wetenswaardigheden en ervaringen op het gebied van nestkastenonderzoek.

Jaar van uitgave:
2009

In de Vogelbalans rapporteert SOVON jaarlijks over de toestand en trends van de Nederlandse vogels. De informatie wordt ontleend aan de verschillende tellingen en onderzoeken die door SOVON worden georganiseerd.

Vogelbalans 2010
Vogelbalans 2009
Vogelbalans 2008
Vogelbalans 2007

Toelichting:
Dit rapport beschrijft de effecten van 25 jaar bodemdaling op en rond Oost Ameland. Het bevat hoofdstukken over de gemeten bodemdaling, maar ook over de ontwikkelingen in de kustlijn van Ameland, de aanslibbing van het wad, de plantengroei van duinen en kwelders, de vogelaantallen en het broedsucces op de kwelders. Al deze onderwerpen worden beïnvloed door bodemdaling. In het rapport worden daarom ook dwarsverbanden gelegd tussen de verschillende onderwerpen.

De gegevens zijn verzameld en geanalyseerd door onderzoekers van Deltares, Alterra, Imares, het Natuurcentrum Ameland, Sovon, de NAM en leden van de Wadvogelwerkgroep Ameland. Het onderzoek is betaald door de NAM, maar de onderzoekers deden hun werk in opdracht van de Begeleidingscommissie Monitoring Bodemdaling Ameland. Deze commissie bestaat uit deskundigen van het ministerie van EL&I, Rijkswaterstaat, It Fryske Gea, de Provincie Fryslân en de Gemeente Ameland.

Jaar van uitgave:
2011

De website 'European Colour-Ring Birding' bevat (meta)informatie over Europese vogelringprojecten die gebruik maken van kleurringen. De website is bedoeld voor zowel waarnemers als projectleiders van ringprojecten.

Organisatie: de website wordt gesponsord door SOVON Vogelonderzoek Nederland, EURING en AVES.

Systemen en projecten

Nummer: 122

Verzamelde informatie
Aantal vogels per soort en per telgebied.

Wijze van gegevensverzameling
Rijkswaterstaat kent sinds 1992 een watervogelmeetnet, en sinds 1999 een broedvogelmeetnet dat wordt gecoördineerd door SOVON Vogelonderzoek Nederland.

In de zoete rijkswateren en de zoute delta wordt zo veel mogelijk maandelijks geteld. Het gebied is opgesplitst in deelgebieden waarin de aantallen per soort worden geregistreerd. In de getijdenwateren telt men vooral wanneer de vogels zich concentreren op de hoogwatervluchtplaatsen.

Afhankelijk van het gebied voert men (een combinatie van) landtellingen, boottellingen en vliegtuigtellingen uit.

Binnen Rijkswaterstaat tellen de directies Zuid-Holland en Zeeland en de Waterdienst. Een deel van het werk voert SOVON Vogelonderzoek Nederland uit in opdracht van Rijkswaterstaat en het Ministerie van LNV.

In de voordelta, kustzone, Waddenzee en IJsselmeergebied telt men vanuit een vliegtuig. Langs de overige zoete wateren tellen vrijwilligers vanaf land. In de Waddenzee voert men drie integrale tellingen per jaar uit, aangevuld met tellingen om de 14 dagen in steekproefgebieden. Zeevogels op de Noordzee telt men tijdens tweemaandelijkse, vaste vliegroutes over het Nederlands Continentaal Plat (NCP).

De tellingen worden door de verschillende instanties geaggregeerd en verwerkt tot rapportages.

Instanties die gegevens aanleveren
SOVON

Databeheer
Bij SOVON

Openbaarheid
Publicaties van SOVON (op te vragen bij SOVON en de Waterdienst).
Gegevens over watervogels in de Delta op  www.deltavogelatlas.nl

Telmee is het invoerportaal waar vrijwilligers hun natuurwaarnemingen kunnen doorgeven en bekijken. De waarnemingen die worden ingevoerd via Telmee, komen terecht in de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) van de Gegevensautoriteit Natuur.

Telmee is een initiatief van de landelijke Particuliere Gegevensbeherende Organisaties (PGO's), samenwerkend in de koepelorganisatie VeldOnderzoek Flora en Fauna (VOFF).

De PGO's die meewerken aan Telmee.nl zijn:

• ANEMOON (Flora en Fauna in de Nederlandse kustwateren)
• BLWG (mossen en korstmossen)
• EIS-NL (insecten en ongewervelden)
• FLORON (planten)
• NMV (paddenstoelen)
• RAVON (reptielen, amfibieën en vissen)
• SOVON Vogelonderzoek Nederland (vogels)
• TINEA (Kleine vlinders, microlepidoptera)
• Vlinderstichting (vlinders en libellen)
• Zoogdiervereniging (zoogdieren)

Het Broedvogel Monitoring Project (BMP) geeft inzicht in de aantalsontwikkelingen van vooral algemene en schaarse broedvogelsoorten.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring.

Het Meetnet Urbane Soorten (MUS) monitort populatietrends van vogels in stedelijke gebieden. Het meetnet wordt uitgevoerd door vrijwilligers.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland

Met de Punt Transect Tellingen (PTT) worden de aantalsontwikkeling en verspreiding van in ons land doortrekkende en/of overwinterende vogels vastgelegd. Dit kunnen zowel Nederlandse broedvogels zijn als vogels afkomstig uit bijvoorbeeld Scandinavië of Oost-Europa.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland
In samenwerking met: CBS

Constant Effort Sites (CES) houdt in dat met een vaste vangstopstelling (mistnetten) vogels worden gevangen en geringd. Van alle vogels worden leeftijd, geslacht en conditie bepaald, ze worden geringd, gemeten en gewogen en vervolgens weer losgelaten.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland

Het Watervogelmeetnet volgt de aantalsontwikkelingen van watervogels, zowel voor heel Nederland als op de schaal van afzonderlijke gebieden, waaronder bijvoorbeeld Natura2000. Het meetnet geeft tevens (indirect) een beeld van de veranderingen in de ecologische toestand van wetlands.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland
In samenwerking met: ministerie van EL&I, Rijkswaterstaat en het CBS

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring.

Het nestkaartenproject richt zich op het verzamelen van lotgevallen van nesten. Informatie over legdata, legselgrootte en nestsucces, en eventuele redenen van mislukken van nesten, vormen de belangrijkste ingrediënten van het project.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland
In samenwerking met: ministerie van EL&I en het CBS

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring.

Ring-MUS is een monitoringprogramma speciaal gericht op het verkrijgen van demografische gegevens van vogels uit het stedelijk milieu. Binnen het project worden gegevens verzameld over reproductie, overleving en conditie van vogels uit het stedelijk milieu middels het vangen en ringen van vogels. Ring-MUS sluit aan bij het Meetnet Urbane Soorten (MUS) van SOVON, en is daarvan de variant voor ringers. Vandaar de naam ring-MUS.

Organisatie: Vogeltrekstation (expertisecentrum op het gebied van vogeldemografie). Ring-MUS is mede mogelijk gemaakt dankzij financiële steun van Vogelbescherming Nederland.

De Nationale Tuinvogeltelling is een jaarlijks terugkerende telling waaraan iedereen mee kan doen. Deelnemers wordt gevraagd in het weekend een halfuur lang alle vogels te tellen in hun eigen tuin. Alle ingestuurde gegevens worden vervolgens gebruikt voor vogelonderzoek.

Organisatie: Vogelbescherming Nederland en SOVON Vogelonderzoek Nederland

Het Meetnet Slaapplaatsen heeft tot doel het monitoren van vogels op vaste locaties waar de dieren zich ’s nachts concentreren om te slapen. De informatie is een bouwsteen voor het bepalen van de omvang van de Nederlandse populaties van de betreffende soorten en is ook van belang voor het volgen van de Natura 2000 instandhoudingsdoelen.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland

De monitoring van het Landelijk Soortonderzoek Broedvogels (LSB) richt zich op het vastleggen van aantallen in de belangrijkste broedgebieden van een soort. Soms is dat nagenoeg gelijk aan de gehele landelijke populatie, soms gaat het om een ruime steekproef. Sommige broedvogels broeden geconcentreerd in kolonies. Van deze soorten wordt met het LSB een landelijke dekking nagestreefd om de aantalsontwikkeling te volgen en de verspreiding in kaart te brengen.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland

Dit meetnet is onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).

Het Meetnet Broedvogels Zoete Rijkswateren heeft als meetdoelstelling: het signaleren van de populatie-ontwikkeling van indicatieve soorten langs de Zoete Rijkswateren per hoofdwatersysteem. Tevens worden de mogelijkheden onderzocht om de populatie-ontwikkeling per terreintype (ecotoopklasse) voor de Zoete Rijkswateren als geheel te schetsen. Voorts is er nadrukkelijke aandacht voor de monitoring van Vogelrichtlijngebieden in de Zoete Rijkswateren.

Dit meetnet maakt deel uit van het programma Biologische Monitoring Zoete Rijkswateren, onderdeel van het integrale monitoringprogramma van Rijkswaterstaat: de Monitoring van de Waterstaatkundige Toestand des Lands (MWTL).

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland
Opdrachtgever: Rijkswaterstaat

Het Meetnet Dagactieve Zoogdieren is gericht op het volgen van de populatieontwikkeling van enkele algemeen voorkomende zoogdieren zoals konijn, haas, ree, vos en eekhoorn.

Uitvoering: Zoogdiervereniging
In samenwerking met: SOVON, CBS
Opdrachtgever: ministerie van EL&I / Gegevensautoriteit Natuur (GaN)

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring.

Het Meetnet Weidevogels beoogt de aantalsontwikkeling van algemene weidevogels te volgen, zoals grutto en kievit. De resultaten worden daarnaast gebruikt voor o.a. de evaluatie van agrarisch natuurbeheer.

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland
In samenwerking met: CBS
Opdrachtgever: ministerie van EL&I / Gegevensautoriteit Natuur (GaN)

Dit meetnet is een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM)

Op Trektellen.nl worden gegevens verzameld van vogeltrektellingen en ringvangsten door geheel Europa. In Nederland gaat dit in samenwerking met SOVON Vogelonderzoek Nederland.

Via een website kunnen geregistreerde waarnemers hun waarnemingen van gemerkte ganzen doorgeven. Op een kaart kunnen zij precies aangeven waar de ganzen gezien zijn.

Organisatie: Alterra, SOVON en het Vogeltrekstation van het NIOO in samenwerking met buitenlandse organisaties en particulieren. 

Op een website kunnen waarnemingen van geringde scholeksters worden doorgegeven, zodat verspreidingsgegevens beschikbaar komen voor populatie onderzoek en overlevingsberekeningen. Het systeem  zal worden uitgebouwd naar een systeem voor alle vogelsoorten. 

Organisatie: SOVON Vogelonderzoek Nederland

Het project Wadden Sea Long-Term Ecosystem Research (WaLTER) betreft de ontwikkeling van een geïntegreerd plan voor de monitoring van de Waddenzee. In de huidige situatie worden in de Waddenzee allerlei zaken, van watertemperatuur tot aantallen zeehonden, door een reeks van instanties in de gaten gevolgd. Dat gebeurt echter met te weinig onderlinge samenhang en vaak met weinig aandacht voor de spreiding van de monstername in zowel de tijd als de ruimte. Ook is er nog veel verbetering mogelijk met betrekking tot de betrouwbaarheid van de uitkomsten, o.a. door de meetmethoden te verifiëren en op elkaar af te stemmen.

Organisatie: Het project wordt uitgevoerd door een consortium van NIOZ, IMARES, SOVON Vogelonderzoek Nederland, de Radboud Universiteit, de Rijksuniversiteit Groningen en het Common Wadden Sea Secretariat. Ook is er een directe samenwerking met de organisaties en overheden die met monitoring in de Waddenzee te maken hebben, zoals het ministerie van EL&I, NAM, Natuurmonumenten, provincie Friesland, Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer.

Projectleider:
Dr. Katja Philippart (NIOZ)